Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tác động mạnh mẽ đến hầu hết các lĩnh vực, trong đó ngành kiến trúc – xây dựng là một trong những ngành chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất. Từ giai đoạn hình thành ý tưởng, phát triển phương án, mô phỏng hiệu năng cho đến quản lý dữ liệu và tối ưu quy trình triển khai, AI đang dần trở thành công cụ quen thuộc trong hành nghề kiến trúc.
Tuy nhiên, song song với những lợi ích vượt trội, AI cũng đặt ra nhiều câu hỏi lớn: AI có thay thế kiến trúc sư không? Công nghệ là “trợ thủ đắc lực” hay đang trở thành mối đe dọa đối với bản sắc sáng tạo của người làm nghề?
Tọa đàm:” Kiến trúc sư trẻ với đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế”
(Nguồn hình ảnh: Kienviet.net)
AI – “vũ khí” mới của kiến trúc sư thời đại số
Tại tọa đàm “Kiến trúc sư trẻ với đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế”, KTS Nguyễn Đức Hiệp (Chi hội Kiến trúc Vietnambuilding) đã ví AI như một “vũ khí” mới của kiến trúc sư trong thời đại số. Nhận định này phản ánh đúng thực tế khi AI và các công cụ công nghệ số đang mang lại nhiều lợi ích rõ rệt trong hành nghề kiến trúc. Việc rút ngắn thời gian thiết kế, hỗ trợ tạo phương án nhanh, phân tích dữ liệu hiệu quả để ra quyết định dựa trên bối cảnh thực tế, hay mô phỏng hiệu năng công trình nhằm giảm chi phí thử nghiệm đều cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của AI trong thực tiễn.
Đối với kiến trúc sư trẻ, công nghệ còn mở ra cơ hội tiếp cận những công cụ tiên tiến mà trước đây chỉ các đơn vị lớn mới có điều kiện sử dụng. Nhờ đó, khoảng cách về kinh nghiệm và nguồn lực phần nào được thu hẹp, tạo điều kiện để thế hệ trẻ chủ động hơn trong việc tham gia các dự án và khẳng định năng lực nghề nghiệp.
Tuy nhiên, song song với những lợi ích đó, KTS Nguyễn Đức Hiệp cũng đưa ra cảnh báo về mặt trái của AI. Khi công nghệ bị lạm dụng hoặc sử dụng thiếu kiểm soát, kiến trúc sư có nguy cơ phụ thuộc quá nhiều vào thuật toán và công cụ số. Điều này có thể dẫn tới việc suy giảm cá tính sáng tạo và tư duy phản biện, khiến các phương án thiết kế trở nên đồng dạng, thiếu bản sắc. Đặc biệt với kiến trúc sư trẻ, việc quen dựa vào gợi ý từ máy móc có thể làm hạn chế khả năng phát triển tư duy thiết kế độc lập, trong khi sự hiểu biết sâu sắc về bối cảnh, con người và văn hóa lại chưa được tích lũy đầy đủ. Trong lĩnh vực kiến trúc nơi sáng tạo, cảm xúc và giá trị nhân văn giữ vai trò cốt lõi việc để AI dẫn dắt toàn bộ quá trình thiết kế có thể tạo ra những công trình “đúng” về mặt kỹ thuật nhưng thiếu chiều sâu văn hóa và tính gắn kết xã hội. Đây chính là ranh giới mong manh khiến AI trở thành một “con dao hai lưỡi” nếu không được sử dụng đúng cách.
Nhiều chuyên gia tại tọa đàm thống nhất rằng AI không thể thay thế vai trò của kiến trúc sư, nhưng chắc chắn sẽ thay đổi cách kiến trúc sư làm nghề. Theo KTS Nguyễn Tuệ Minh, công nghệ đã không còn là xu hướng, mà trở thành nền tảng hành nghề bắt buộc trong bối cảnh hiện nay. Chủ đầu tư ngày càng đòi hỏi cao hơn: nhanh hơn, chính xác hơn và khoa học hơn. Nhiều ý kiến tại tọa đàm thống nhất rằng AI không thể thay thế vai trò của kiến trúc sư, nhưng chắc chắn sẽ làm thay đổi cách kiến trúc sư làm nghề. Theo KTS Nguyễn Tuệ Minh, công nghệ hiện nay không còn là một xu hướng mang tính lựa chọn, mà đã trở thành nền tảng hành nghề bắt buộc. Chủ đầu tư ngày càng yêu cầu cao hơn về tiến độ, độ chính xác và tính khoa học trong thiết kế, buộc kiến trúc sư phải thích nghi nếu không muốn bị tụt lại phía sau.
Trong bối cảnh đó, vấn đề không nằm ở việc sử dụng hay không sử dụng AI, mà ở cách kiến trúc sư tiếp cận công nghệ. Làm chủ công nghệ thay vì để công nghệ chi phối tư duy, kết hợp AI với tư duy thiết kế và trải nghiệm thực tiễn, đồng thời xem công nghệ như một công cụ hỗ trợ chứ không phải yếu tố quyết định cuối cùng, là hướng đi được nhiều chuyên gia khuyến nghị.
Kiến trúc sư trẻ cần chuẩn bị gì trong kỷ nguyên AI?
Ở góc độ hội nhập quốc tế, việc thành thạo các công nghệ như BIM, AI và nền tảng số được xem là điều kiện quan trọng để kiến trúc sư Việt Nam tham gia các dự án toàn cầu. Theo KTS Nguyễn Thái Sơn (Công ty Kiến trúc Azusa – Nhật Bản), công nghệ giúp kiến trúc sư Việt Nam tiếp cận nhanh hơn với tiêu chuẩn và quy trình quốc tế. Tuy nhiên, để hội nhập hiệu quả, bên cạnh công nghệ, kiến trúc sư vẫn cần trang bị kiến thức pháp lý, kỹ năng quản lý rủi ro và ý thức trách nhiệm nghề nghiệp trong môi trường đa quốc gia.
AI chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong một chiến lược hành nghề dài hạn, gắn với đạo đức nghề nghiệp và sự hiểu biết sâu sắc về bối cảnh địa phương. Đối với kiến trúc sư trẻ, hành trang trong kỷ nguyên AI không chỉ là kỹ năng sử dụng công cụ, mà còn là khả năng giữ vững bản sắc sáng tạo, không ngừng học hỏi, mở rộng kiến thức đa ngành và gắn kết thiết kế với đời sống xã hội.
Công nghệ có thể hỗ trợ rất nhiều cho kiến trúc sư trong quá trình hành nghề, nhưng suy cho cùng, giá trị cốt lõi của kiến trúc vẫn nằm ở con người, ở tư duy, cảm xúc và trách nhiệm của người làm nghề đối với cộng đồng và xã hội.
